آنچه در ذيل مي آيد بخشي از گزارش لستر براون بنيانگذار موسسه معتبر تحقيقات زيست محيطي ديده بان جهان(WATCH WORLD)از وضعيت محيط زيست جهان از جمله ايران است كه در كتاب «اقتصاد زيست محيطي ، راه حل بحران محيط زيست» به چاپ رسيده است . دكتر حميد طراوتي ، مترجم معروف كتاب سالانه «گزارش وضعيت جهان» و از فعالان عرصه محيط زيست ايران و جهان است كه به رسم معمول اقدام به ترجمه كتاب «اقتصاد زيست محيط ، راه حل بحران محيط زيست‌‌» كرده است .

حميد طراوتي مي نويسد : «لستربراون معتقد است جهان به سوي اقتصاد زيست محيطي در حركت است و جوانه هاي اين تحول بزرگ در دل وضع موجود روييده است .» لستربراون خروج از بحران كنوني و دستيابي به اقتصاد پايدار را در گرو تغيير در نگرش مردم و مسئولان به محيط زيست معرفي مي كند . به اعتقاد وي بايد همگان اين نكته را دريابند كه محيط زيست زير مجموعه اقتصاد نيست . بلكه اقتصاد زير مجموعه محيط زيست است . سپس بايد تصويري از اقتصاد زيست محيطي پايدار ارائه كرد تا مردم بدانند كه اقتصاد پايدار چگونه اقتصادي خواهد بود ، چه شكلي خواهد داشت و زندگي مردم در آن چه تفاوتي با وضعيت كنوني خواهد داشت .

لستر براون در فصلي از اين كتاب از وخامت وضع چراگاهها به عنوان يكي از عوامل تنش در محيط زيست نام مي برد . او از وضعيت چراگاهها اينطور گزارش مي كند : يك دهم سطح خشكي كره زمين را زمين هاي كشاورزي تشكيل مي دهد اما مساحت چراگاهها دو برابر آن است . چراگاهها كه يك پنجم سطح خشكي كره زمين را تشكيل مي دهند و غالب آنها نيمه باير است 3/3 ميليارد گاو و گوسفند و بز جهان را تغذيه مي كنند .

قريب 180 ميليون نفر از مردم جهان دامداراني هستند كه معاش خود را از راه نگهداري گاو و گوسفند وبز تامين مي كنند . بسياري از كشورهاي آفريقايي و مردمان ساكن خاور ميانه ، آسياي مركزي و چين و هند براي تامين غذا و اشتغال خود سخت به اقتصاد دامداري متكي هستند .

در سراسر جهان تقريبا نيمي از علفزارها و چراگاهها تا حد كم و متوسط تخريب شده و پنج درصد آنها به شدت مورد تخريب قرار گرفته است . فشار بيش از حدي كه بر چراگاهها وارد مي شود مانند فشاري كه بر منابع شيلات اقيانوسي وارد مي شود ، كشورهاي صنعتي و كشورهاي در  حال توسعه را بطور يكسان تحت تاثير قرار مي دهد .

براي نمونه مطالعه اي كه دفتر مديريت زمين ايالات متحده در سال 2000 در مورد چراگاهها عمومي اين كشور به عمل آورده نشان مي دهد كه تنها 36 درصد چراگاههاي عمومي كشور در شرايط خوب يا عالي قرار دارد و قسمت اعظم بقيه چراگاهها وضعيت متوسط يا بدي دارند .

لستر براون ، ايران را كشوري با 70 ميليون نفر جمعيت گزارش مي كند كه يكي از پر جمعيت ترين كشورهاي خاورميانه است و نمونه بارزي است از فشارهاي وارده بر مراتع . او مي نويسد : اين كشور با بيش از 8 ميليون گاو 81 ميليون گوسفند و بز كه منبع تامين پشم صنعت قاليبافي است ، با وخيم شدن وضعيت چراگاهها در اثر استفاده بيش از حد آنها روبرو است . در كشوري كه تعداد گوسفند و بز آن بيش از تعداد انسانهاست ميزان مصرف گوشت گوسفند موجود در رژيم غذايي مردم معمولا بسيار زياد است . ليكن اكنون كه چراگاهها تا حد نهايي ظرفيت خود و حتي فراتر از آن مورد استفاده قرار مي گيرند ، جمعيت فعلي دامها نمي تواند دوام بياورد .

در ساير مناطق جهان كشتزارها عموما توسط شركتهاي دامداري بزرگ تجاري مورد بهره برداري قرار مي گيرد . استراليا كه بيشتر زمين هاي آن چراگاه است يكي از بزرگترين گله هاي گوسفند جهان را دارا است كه حدودا 117 ميليون گوسفند را شامل مي شود يعني براي هر استراليايي 6 گوسفند .

تخريب زمين در اثر چراي بيش از حد ، از باروري دامها مي كاهد و بدين ترتيب خسارت اقتصادي سنگيني وارد مي كند . در مراحل اوليه افزايش بيش از حد چرا هزينه ها به صورت كاهش باروري زمين آشكار مي شود اما اگر اين فرايند ادامه يابد پوشش گياهي را نابود مي كند و موجب فرسايش خاك مي شود و در نهايت چراگاهها را به زمين باير تبديل مي كند . در آسيا خسارت وادر شده بر دامداري در اثر تخريب زمين حدود 8 ميليارد دلار در سال تخمين زده مي شود و در مجموع دو سوم كل خسارت وارده هر ساله نصيب كشورهاي آسيايي و آفريقايي مي شود .

از مقايسه آنچه در گزارش لستر براون در كتاب اقتصاد زيست محيطي عنوان شده است با آنچه در خصوص وضعيت چراگاهها در كشورمان مي گذرد مي توان به نتايج تاسفباري دست يافت .

براون در شرايطي دامهاي كشورمان را 81 ميليون راس گزارش مي كند كه مقامات رسمي كشور از وجود بيش از يك صد ميليون واحد دامي در كشور خبر مي دهند كه تنها مقايسه اين رقم با كشوري مثل استراليا كه بيش از سه برابر مساحت ايران را داراست و از مراتعي غني و پوشيده از گياهان فراوان برخوردار است ، عمق فاجعه مشخص مي شود . نزديكي رقم دامهاي موجود در ايران به استراليا درحاليكه بيش از يك پنجم مساحت كشور يعني معادل 34 ميليون هكتار از كشورمان را بيابان واقعي در برگرفته و باقي مراتع موجود هم از كيفيت پاييني از نظر پوشش گياهي برخوردارند بسيار جاي سوال و تاسف دارد .

حال با توجه به اينكه اكثر مراتع كشور با چراي بيش از حد دام ، قابليت هاي زيستي خود را از دست داده اند ، ادامه توليد گوشت در چراگاهها نه تنها چشم انداز خوبي را از نظر اقتصادي نشان نمي دهد كه اگر اثرات ناشي از تخريب پوشش گياهي و فرسايش خاك مراتع را هم به اين مجموعه اضافه كنيم عمق فاجعه بيش از پيش نمايان مي شود .

منبع : روزنامه اعتماد

صفحه قبلي