خشونت ، زمينه اجتماعي و رسانه

پاره اي از كودكان به دلايل خاص اجتماعي و رواني اصولا مهاجم و خشن هستند . بيش از ساير كودكان به ديدن برنامه هاي كه عوامل خشنت و اعمال شرارت در آنها به چشم مي خودر علاقه مند هستند و سعي دارندبيشتر اين برنامه ها را ببينند و در نوع برنامه هايي كه انتخاب مي كنند تنوع و تازگي كمتر به چشم ميخورد . البته حساب اين قبيل كودكان را بايد با ساير كودكان جدا كرد . بسياري از محققان از تاثير تلويزيون بر كودكان ابراز نگراني كرده اند . آنها مهمترين تاثير برنامه هاي تلويزيوني را بر اين دسته از تماشاگران خردسال در همانند سازي با قهرمانان خلافكار و متجاوز مي دانند . آنها مي گويند هر چند بسياري از اين قهرمانان به صورت مثبت و ايده آلي به نوجوانان معرفي مي شوند اما اكثر آنها براي حل مشكلات شخصي و اجتماعي خود از شرارت و خشونت استفاده مي كنند . محققان پس از تجزيه و تحليل عكس العمل كودكان بزهكاري كه مورد آزمايش بودند اين طور نتيجه گرفتند كه به دست آوردن تجاربي از اين قبيل از راه وسايل ارتباط جمعي بخصوص سينما و تلويزيون مي تواند براي كودكان بزهكار يا آن دسته از كودكان و نوجواناني كه طبيعتا به انجام اعمال خشونت آميز تمايل دارند خطرناك باشد . بي ترديد اگر معلوم شود تلويزيون در عوض تخفيف حالت خشم و ستيزه جويي در اين قبيل افراد (كودكان و نوجوانان) تاثير منفي داشته و باعث بروز شرارت مي شود بايد آنها را از تماشاي مداوم بازداشت .

زمينه هاي اجتماعي

روانشناسان اجتماعي ، براي نخستين بار به نقشي كه تلويزيون در كنار وسايل ارتباط جمعي مي تواند در پيوستگي فيزيكي و روحي افراد خانواده در اجتماعات شري و صنعتي برعهده داشته باشد اشاره كردند به نظر مي رسد در اجتماعات روستايي و سنتي افراد خانواده نياز و فرصت بيشتري براي بهره گيري مشغله هاي جمعي خواهند داشت . فرض بر اين است كه در اين قبيل خانواده ها كه تلويزيون و راديو اوقات فراغت جمع را به خود اختصاص نمي دهد افراد براي بحث و گفت گو هاي جمعي بازيهاي گروهي و فعاليتهاي مشترك زمان بيشتري را در اختيار خواهند داشت به همين جهت در شهرها  نقاطي كه تلويزيون نفوذ و جذابيت خود را در ميان كودكان و توجوانان آشكار ساخته بسياري از مردم عقيده دارند كه از ميزان فعاليتهاي اجتماعي افراد خانواده در كنار يكديگر كاسته مي شود هنگام اجراي برنامه هاي تلويزيوني كودكان و نوجوانان در كنار بزگرسالان خانواده ، اشتغالات ديگر را كنار ميگذارند و چشم بر صفحه تلويزيون مي دوزند . معمولا كساني كه ادعا مي كنند هنگام ديدن تلويزيون به انجام امور ديگري نيز درخانه مي پردازند بايد قبول كنند كه اين كارها جنب فردي و شخصي دارد و اجتماعي و گروهي نيست و نمي تواند باشد . عده اي تلويزيون را از عوامل پيوستگي افراد خانواده و اجتماع به دور هم به حساب مي آورند اما بايد توجه داشت كه وجود تلويزيون در يك اتاق تنها از جهت فيزيكي افراد خانواده را به دور هم جمع مي كند . در يك تحقيق كه توسط «مكوبي» صورت گرفته اين سوال از مادران پرسيده شد كه آيا كودكان به هنگام تماشاي تلويزيون تها هستند يا برنامه ها را در كنار ديگر افراد خانواده مي بينند ؟ بررسي پاسخ مادران در اين تحقيق نشان داد كه كودكان به هنگام ديدن تلويزيون وقت زيادتري را با افراد خانواده خود مي گذرانند ، منتها هر قدر بر ميزان تماشاي مشترك تلويزيون در بين افراد خانواده افزوده مي شود از مدت زماني كه خانواده براي انجام ساير فعاليتهاي گروهي به دور يكديگر جمع مي شوند كاسته مي شود . جدولي كه «مكوبي» در اين مورد به دست مي دهد نكات جالبي را روشن كرده است : كودكاني كه در منزل تلويزيون دارند در روزهاي هفته بطور متوسط در ساعت از وقت خود را با خانواده مي گذرانند كه از اين مقدار زماني سه چهارم آن به تماشاي برنامه هاي تلويزيوني و نيم ساعت آن به انجام ساير امور و فعاليتها اختصاص دارد . در مقابل كودكاني كه در خانه تلويزيون ندارند به همين ميزان اوقات خود را با خانواده مي گذرانند . منتها با اين تفاوت كه بيش از نيمي از اين وقت را در انجام فعاليتهاي جمعي و گروهي صرف مي كنند . كودكان و نوجوانان نياز دارند كه با شركت در فعاليتهاي اجتماعي مفيد و جالب مفاهيم و ارزشهاي خاصي چون تعاون و همكاري و دوستي و گذشت را فراگيرند و ازهمه مهمتر نقش خود را در گروهها بياموزند . بدين منظور بايد از پدران و مادران خواست كه تلويزيون را جانشين ساير فعاليتهاي اجتماعي كودك نسازند . اگر چه تلويزيون مي تواند براي مدتي كودك را از خطرات كوچه و خيابان ايمن سازد . اما به قيمت گران از دست دادن امتيازات فراواني مي شود كه در فوق به آن اشاره شد .

محيط خانواده

سوال مهم ديگري كه براي اين محققان مطرح است و در صدد پاسخگويي به آن برآمده اند اين مساله است كه وقتي تلويزيون در محيط خانواده روشن مي شود زندگي خانوادگي تا چه حد تحت تاثير آن قرار مي گيرد . براي بررسي اين سوال باي ديد اصولا گيرنده تلويزيون در كدام قسمت خانه وجود دارد و در كجا قرار گرفته است . «مكوبي» اين مساله را در تحقيق خود مورد توجه قرار داده و نتيجه گرفت كه در محدوده تحقيق او تلويزيون اكثرا در اتاق نيمه تاريكي كه محل نشستن و تجمع افراد خانواده بود قرار داشت و به عبارت ديگر تلويزيون برخلاف راديو به صورت يك وسيله همگاني مورد استفاده قرار مي گرفت . در ميان خانواده هاي مورد بررسي تعداد كثيري (84 درصد) تلويزيون را در اتاق نشيمن قرار داده بودند . وي متذكر مي شود : با وجود اينكه تلويزيون در يك محل عمومي قرار گرفته بود اما وقتي دو يا چند نفر از افراد خانواده مشغول تماشاي برنامه اي بودند ديگران ناگزير بودند سكوت را رعايت كنند يا در صورت امكان به كار ديگري مشغول شوند و البته با مساله انجام كار ديگر نيز بايد با احتياط روبرو شد . زيرا وقتي كه چند نفر مشغول تماشاي برنامه اي هستند صحبت كردن بازي و مطالعه (با صداي بلند) براي ديگران امكان ندارند . بنابراين با قاطعيت مي توان گفت در منازلي كه تلويزيون در اتاق نشيمن يعني محل اجتماع افراد خانواده قرار دارد زندگي خانوادگي به ميزان قابل ملاحظه اي تحت تاثير آن قرار مي گيرد . در بسياري خانواده ها افراد هنگام روشن بودن گيرنده تلويزيون جذب و جلب برنامه ها مي شوند و هر چند عده اي از افراد به فعاليت هاي ديگري نيز مي پردازند ، اما اكثر اين امور موازي با تماشاي تلويزيون صورت گرفته و مستقل نيستند . مثلا مادر ممكن است در حين خياطي و پدر هنگام مطالعه روزنام به برنامه اي توجه كند اما در مورد افراد خردسال بايد به دو نكته توجه كرد :

كه اگر اين دو عمل در حين تماشاي تلويزيون صورت گيرد ممكن است عواقب سوئي داشته باشد .