| |
|
آيا
روانكاوي همان روانشناسي است؟ |
| |
|
آيا
مي دانيد مشهورترين شخص بعد از ارسطو
در جهان علم كيست؟ او كسي است كه در
موردش مي گويند: هر آنچه در روانشناسي
گفته شده، گفته مي شود و گفته خواهد شد,
او گفته است. زيگموند فرويد برجسته
ترين روانشناس دنيا و دومين شخصيت
مشهور جهان علم است. |
|
|
او
خالق رويكرد روانكاوي در علم
روانشناسي است و بسياري از مردم جهان
نام او را مترادف با روانشناسي مي
دانند. اما آيا روانكاوي همان
روانشناسي است؟ |
|
|
رشته
روانشناسي به عنوان يك علم بنيادي و
مجزا از طب و فلسفه بيش از يك قرن است
كه حيات خود را به عنوان دانشي مهم
ادامه مي دهد. همانند ساير علوم
ديدگاهها و رويكردهاي متعددي در
روانشناسي وجود دارد. از آنجا كه
كانون اصلي توجه اين دانش انسان است،
بنابراين رويكردهاي متوجه آن از
گوناگوني بيشتر و چالش هاي جدي تر
برخوردار است و گاه نظريه هاي موجود
در اين علم كاملا در تضاد با يكديگر
قرار دارند و شايد ريشه اصلي اين تكثر
و تعدد در راز پيچيدگي هاي انسان
نهفته باشد. |
|
|
براي
تبيين بيشتر به مثالي توجه كنيد. شما
در يك ميهماني تولد هستيد و بادكنكي
در نزديكي گوش شما مي تركد. فرياد و
پرش ناگهاني شما باعث خنده و تعجب
سايرين مي شود. اين رفتار طبيعي مي
تواند از چند منظر مورد بررسي قرار
گيرد. پرش و فرياد شما يك پاسخ عصبي و
فيزيولوژيكي بدون اختيار از جانب بدن
شما به محرك شديد صوتي بوده است! شايد
هم شما در روياي كودكي خود و حسرت
نداشتن يك جشن تولد مفصل غوطه ور
بوديد و تركيدن بادكنك فرياد دروني
اعتراض شما باشد! |
|
|
ممكن
است در دوران كودكي از صداهاي مهيب به
شدت ترسيده باشيد و اين يك رفتار
آموخته شده-و البته نه غير ارادي- توسط
شما در برابر صداهاي بلند باشد! |
|
|
چنانچه
نمايان است مي توان از دريچه هاي
متعددي به رفتار انسان نگاه كرد و
براي تبيين آن از همان دريچه ها رفتار
را مورد كنكاش قرار داد. البته بايد
توجه داشت كه اين رويكردهاي گوناگون
گاه مي توانند در موازات و يا مكمل هم
واقع شوند و در هر يك از آنها جنبه هاي
گوناگوني از يك مساله پيچيده مورد
توجه قرار گرفته است. به عبارت ديگر
هيچگاه نمي توان در روانشناسي رويكرد
يا نظريه يي را «درست» يا «نادرست»
تلقي كرد، بلكه هميشه به ميزان
كارآمدي آنها كه ممكن است به شرايط
خاص زماني، مكاني و ديگر متغيرها
وابسته باشد، اشاره مي شود. |
|
|
چند
رويكرد رايج و با پشتوانه هاي مستند
علمي در روانشناسي عبارتند از: رويكرد
عصبي-زيستي، رويكرد رفتاري، رويكرد
شناختي و بالاخره معروفترين آنها،
رويكرد روانكاوي. |
|
|
مغز
آدمي با بيش از دوازده ميليارد ياخته
عصبي و بي نهايت ارتباطات ميان اين
ياخته ها، پيچيده ترين ارگانيسمي است
كه در روي زمين وجود دارد. بررسي
رفتارهاي انسان و علت شناسي ارتباط
ميان رفتارها و مغز چيزي است كه
رويكرد عصبي-زيستي به آن مي پردازد و
برپايه همين ديدگاه نيز راهكارهاي
درماني خود را ارايه مي دهد كه ماحصل
آن دارو درماني، جراحي مغز و بررسي
امواج مغزي است. |
|
|
در
رويكرد رفتاري بدون آنكه به مغز و يا
تاريخچه زندگي شخص اهميت دهيم به
رفتاري كه از او سر مي زند توجه مي
كنيم و بدين ترتيب درمان نيز اصلاح
رفتار و يا ايجاد رفتارهاي جديد است،
بدون آنكه علت و تاريخچه شكل گيري آن
مهم باشد. |
|
|
اما
روانكاوي كه مشهورترين رويكرد موجود
است و مرهون تلاش هاي منحصر بفرد
فرويد در خلال سالهاي پاياني قرن
نوزدهم و نيمه اول قرن بيستم ميلادي
است بيشتر به افكار، ترس ها و
خواستهاي ناخودآگاه انسان اشاره دارد.
به عبارت ديگر از ديدگاه روانكاوي
شخصيت آدميان بسان كوه يخي است كه
قسمت اعظم آن در زير آب و غير قابل
رويت و بخش كوچكي از آن نمايان است.
بدين ترتيب اكثر رفتارهاي آدمي ناشي
از فرآيندهاي ناهشيار درون اوست و
براي درمان بيماري ها بايد به كاوش در
درون انسانها پرداخت. |
|
|
فرويد
معتقد بود كه هر يك از اعمال ما علتي
دارد، اما اين علت در اغلب موارد نوعي
انگيزه ناهشيار است نه دليل
خودخواهانه يي كه ما براي رفتار خود
ارايه مي دهيم. |
|
|
بنابراين
همانطور كه گفته شد رويكردهاي
گوناگوني به علم روانشناسي وجود دارد
كه روانكاوي يكي از آنها است و مترادف
دانش آن با كل روانشناسي تنها به علت
شهرت زيگموند فرويد است و نمي تواند
اطلاق جامعي به اين گستره از دانش روز
تلقي شود. اگر چه هنوز هم نظريه هاي
روانكاوي كاربرد فراواني در تبيين
علت هاي رفتار و كنش انسانها دارد. |
|
|
|
|
|
منبع:
روزنامه اعتماد |
|
|
|
|
|
صفحه
قبلي |
|
|
|
|
