نيمه نخست سده بيستم ، عصر جنگهاي جهاني و نيمه دوم آن ،‌دوران جنگ سرد بود . سده بيست و يكم هم با عنوان عصر منازعات داخلي و قومي آغاز شده است . در دهه 1990 يك صدو ده جنگ روي داد . همه اين جنگها ، جز هفت مورد ، در درون كشورها پيش آمد . هفده درصد اين جنگها نيز ميان گروههاي قومي و مذهبي بود . در بسياري از اين جنگها مسلمانان درگيرد بودند . آنها با هم يا باغير مسلمانان بسيار بيشتر از مردم وابسته به ديگر تمدنها مي جنگيدند .

در دهه 1990 خشونتهاي چشمگيري ميان مسلمانان و غير مسلمانان در بوسني ، كوزوو ، مقدونيه ، چچن ، جمهوري ، آذربايجان ، تاجيكستان ، كشمير ، هند ، فيليپين ، خاورميانه ، سودان و نيجريه رخ داد .

در اواسط دهه 1990 تقريبا نيمي از كشمكشهاي قومي در سراسر جهان را درگيري مسلمانان با يكديگر يا با غير مسلمانان تشكيل مي داد به گزارش هفته نامه اكونوميست ، مسلمانان در 11 و احتمالا 12 تا 16 مورد از اقدامات عمده تروريستي بين المللي در فاصله سالهاي 1983 و 2000 در گير بوده اند . پنج كشور از هفت كشوري كه نامشان در فهرست وزارت امور خارجه آمريكا از حاميان ترورريسم آمده است ،‌مسلمان هستند . همچنين بيشتر سازمانهاي مندرج در اين فهرست در فعاليتهاي تروريستي دست داشته اند . به گزارش مركز بين المللي مطالعات استراتژيك در 23 مورد از 32 درگيري عمده مسلحانه اي كه در سال 2000 رخ داده است – يعني در دو سوم آنها – مسلمانان درگير بوده اند ، حال آنكه مسلمانان يك پنجم جمعيت جهان را تشكيل مي دهند .

علل رفتار خشونت آميز مسلمانان در ذات اسلام نهفته نيست ، بلكه مولود خود آگاهي مسلمانان و هويت اسلامي است . گذشته از آن ، در سراسر جهان اسلام و بويژه در ميان اعراب نيز احساس شديد اندوه ‌، نااميدي و رشك و دشمني نسبت به غرب بويژه ايالات متحده وجود دارد كه سرچشمه آنها تا اندازه اي امپرياليسم غربي و استيلاي غرب بر جهان اسلام در بخش بزرگي از سده بيستم وهمچنين معلول سياست هاي غربي جمله استمرار روابط تنگاتنگ ميان ايالات متحده و اسرائيل است . مسلمانان در بسياري از موارد براي رها سازي خود از يوغ حاكميت غير مسلمانان مبارزه مي كنند . چنين بوده است در ده مورد از پانزده ستيزي كه در دهه 1990 ميان مسلمانان و غير مسلمانان رخ داده است .

وحدت دروني جهان اسلام ضعيف تر از ديگر تمدن هاست . شكافهاي قبيله اي ، مذهبي ، قومي ، سياسي و فرهنگي علت بروز خشونت در ميان مسلمانان است . اين عوامل همچنين مايه درگيري مسلمانان و غير مسلمانان است ؛ چه برخي گروهها و دولتهاي اسلامي در ترويج اسلام از نوع خاص مورد نظر خود با هم رقابت مي ورزند و از گروههاي مبارز مسلمان بوسني گرفته تا فيليپين پشتيباني مي كنند . چنانچه يكي د و كشور برجهان اسلام مسلط مي بود همچون ديگر تمدنها خشونت كمتري ميان مسلمانان و احتمالا بين مسلمانان و غير مسلمانان رخ مي داد ؛ وضعي كه جهان اسلام از دوران امپراتوري عثماني به اين سو نداشته است .

سر انجام و شايد مهمترين مسئله اين است كه افزايش رشد جمعيت در بيشتر جوامع اسلامي انبوهي از جوانان 16 تا 20 ساله به وجود آورده و سبب تقويت بيداري اسلامي گرديده است .

شمار بسياري از مرداني كه در اين سنين قرار دارند ،‌تحصيلات متوسطه يالاتر دارند و غالبا نيز بيكارند و در نتيجه به غرب مهاجرت مي كنند و به سازمانها و احزاب سياسي بنيادگرا مي پيوندند و اندكي از آنان نيز به عضويت گروههاي شبه نظامي و شبكه هاي تروريستي در مي آيند . مردان مسلمان محركان اصلي بروز خشونت در همه جوامع اند. آنان به تعداد بسيار زياد درجوامع اسلامي ساكنند.

به هر روي ،‌روابط جهان اسلام و ديگران در كوتاه مدت ، احتمالا در بهترين وضع روابطي ضعيف و تلخ و در بدترين وضع با ستيز و خشونت همراه خواهد بود .