خريد اسلحه از آلمان به وسيله هيات نظامي ايران

با پايان جنگ اول جهاني و شكست آلمان ، هرگونه فعاليت اسلحه سازي سبك و سنگين در داخل كشور و مجتمعات تسليحاتي معروف آلمان ممنوع اعلام شد .

نه تنها آلمانها از توليد و تجارت اسلحه ممنوع شدند بلكه مقررات قرارداد ورساي حكم مي كرد كليه سلاحهاي موجود نيز بايد منهدم شود تا روحيه ميليتاريسم براي هميشه در ملت آلمان از ميان برود . در اين دوران است كه دولت ايران درصدد بر مي آيد با روابط حسنه اي كه دولت ايران واتحاد شوروي پس از بسته شدن عهدنامه 1921 ميلادي ايجاد شده بود ، دو هزار قبضه تفنگ و چند ميليون فشنگ از آن دولت خريداري شود . سرهنگ 2 شفايي كه به زبان روسي آشنايي داشت با نامه هايي از سوي دولت عازم مسكو شد و كوشيد موافقت مقامات دولت شوروي را نسبت به فروش اسلحه به ايران جلب كند . اما پس از شش ماه اقامت و مذاكره كاري از پيش نبرد و متعاقبا ماموريت يافت به برلين برود و با دولت آلمان كه در آن زمان فيلدمارشال هيندنبورگ در راس آن قرار داشت درباره خريد اسلحه مازاد آلمان به مذاكره بپردازد .

سفر سرهنگ 2 شفايي به آلمان مقارن با روزهايي بود كه مقامات نظامي ارتش هاي متفق پيروز تصميم به نابود كردن كليه سلاحهاي ارتش آلمان گرفته و نمايندگاني در سربازخانه ها ، كارخانه ها و مراكز تسليحات براي مصادره و از ميان بردن سلاحها گمارده بودند .

مبناي سفر و درخواست نماينده ارتش سابقه سفارش خريد اسلحه براي ژاندارمري سوئدي در سالهاي پيش از آغاز جنگ جهاني اول بود كه به علت جنگ اين سلاحها يا ارسال نشده يا به وسيله متفقين ضبط شده بود .

سرهنگ 2 شفايي پس از هفته ها مراجعه به وزارت امور خارجه آلمان و مذاكره با مقامات آن وزارتخانه موفق شدن نظر مساعد آن مقامات را براي دريافت تعدادي از تفنگهاي جديد ساخته شده و تعدادي مسلسل و مقادير قابل ملاحظه اي فشنگ جلب كند و پس از گفت و گوهاي فراوان و درجريان قرارداد مقامات وزارت صنايع جنگي آلمان ، وي را به كارخانه «زيم زون»(ZIM-ZOON)هدايت كردند .

مقامات آلماني اجازه دادند چهار هزار تفنگ ، سه ميليون فشنگ ، چند قبضه مسلسل و دو ميليون فشنگ مانوري به دولت ايران تحويل داده شود .

پس از دو سال هنگامي كه اجازه ارسال اين سلاح ها به نماينده دولت ايران داده شده بود مجددا از تحويل اسلحه خودداري شد و به نماينده ايران يادآوري گرديد چون :

با توجه به مقررات عهدنامه ورساي ، آلمان حق فروش اسلحه را ندارد .

چون به موجب عهدنامه سن ژرمن ملل آسياسي از حق خريد اسلحه محروم هستند ...

موافقتنامه قبلي لغو گرديده و اسلحه تحويل داده نخواهد شد .

با وجود مشكل فوق پس از مذاكره با مديران كارخانه ، آنان به صورت شفاهي اجازه خروج اسلحه را دادند زيرا اين سلاحها بايد نابود شده يا به دريا ريخته مي شد و براي آنان فرق نمي كرد كه در ازاي بدهي صنايع آلمان به حساب گذارده شود يا به وسيله متفقين منهدم شود .

سرهنگ 2 شفايي به اتفاق يكي از ايرانيان موسوم به حاجي خان سياح سرانجام واگن هاي حامل مهمات و اسلحه را تحويل گرفت و ترن مسير زول – كاست را به كندي طي كرده پس از عبور از مونيخ ، نورنبرگ و در سدن به هامبورگ رسيد .

در اين بندر نيز مشكلاتي براي بارگيري سلاحها در كشتي ايجاد شد و مراجعه سرهنگ 2 شفايي به ژنرال نوله فرانسوي رئيس كميسيون بين المللي معدوم ساختن مهمات و پس از تعويض او مذاكره با ژنرال بنگهايم اثر نبخشيد و مقامات متفق از اجازه بارگيري سلاحها دركشتي خودداري مي كردند .

آخرين راه چاره مراجعه سرهنگ شفايي به مقامات دولت شوروي بود و وي به مسكو عزيمت كرد و موافقت آنان را با صدور اجازه عبور ترانزيت محموله ها از طريق بنادر اتحاد شوروي جلب كرد با اين شرط كه در جواز عبور كالاهاي بارگيري شده : دربين و لوازم آن ذكر گردد . براي حمل محموله اسلحه يك كشتي باري شوروي تعيين گرديد و واگن ها تخليه شده ، صندوقهاي حامل اسلحه به وسيله ستون بزرگي از گاريهاي چهار چرخه به بندرگاه حمل شده و زير باران شديد به كرجي ها انتقال يافت وچند ساعت بعد تحويل كشتي روسي شد .

مقصد كشتي شوروي عبور از بالتيك ورود به رود نوا ، حركت در رود ولگا و سرانجام وصول به بندر هشترخان (حاجي طرخان) بود . پس از طي مراحل دشوار نظير توقيف كشتي در كرانه رود نوا ، بالاخره كشتي از ولگاه عبور كرد و سرانجام به بندر هشترخان در بخش شمال غربي درياي خزر رسيد اما آنجا بود كه بار ديگر حادثه اي رخ داد و كشتي دچار نقص فني شد و از حركت باز ايستاد .

سرهنگ شفايي به لاهه عزيمت كرد و نماينده بيمه بين المللي را به حاجي طرخان آورد  پس از تعيين مقدار خسارت وارده و پرداخت آن كه چهل روز طول كشيد صندوقها را با بلمها و كرجي هاي تركمني به نبدر انزلي فرستاد و بدين ترتيب نخستين محموله سلاح هاي خريداري شده از آلمان به خاك ايران رسانده شد .

در خلال ا ين دوران سرتيپ حبيب الله خان شيباني نيز در پاريس با مقامات دول متفق مذاكراتي انجام داد و سرانجام آن ماده از عهدنامه سن ژرمن كه عدم فروش اسلحه به كشورهاي آسيايي را اعلام مي كرد لغو شد .

دولت ايران علاوه بر خريد اسلحه از آلمان ، در صدد بر آمد تاسيسات اسلحه سازي خود را كه به نام قورخانه مشهور بود ، نوسازي كند و كارخانه هاي جديدي براي ساختن تفنگ ، مسلسل و مرميات و مهمات احداث كند خواست دولت ايران با تمايل آلمانها به صدور بخشهايي از صنايع اسله سازي خود به خارج كشور مقارن شد و به اين ترتيب ايران داراي كارخانه هاي اسلحه سازي شد و تفنگ و مسلسل و فشنگ در داخل كشور توليد گرديد .

منبع : روزنامه اعتماد