| |
|
نظام
پرداخت خودكار
|
| |
| روند
تسويه در نظا م هاي تسويه و پرداخت
|
|
| عمل
تسويه حساب بين مشتريان يك شعبه به
سادگي انجام مي شود و يك رويه معمول و
عادي در هر بانك است ، ولي تسويه حساب
در بين مشتريان دو شعبه از همان بانك
در يك حوزه جغرافيايي داراي پيچيدگي
بيشتري است و به همين ترتيب با گسترده
شدن حوزه جغرافيايي و تنوع بانك ها
بر اين ميزان پيچيدگي افزوده مي
شود . عمل تسويه بين دو حساب در دو شعبه
مختلف از دو بانك متفاوت مستلزم وجود
يك رابط مالي در بين آن دو بانك است . |
|
| براي
مثال انتقال وجه از حساب مشتري الف در
بانك صادرات بندرعباس به حساب مشتري ب
در بانك كشاورزي نوشهر مستلزم صدور
چندين سند حسابداري بوده و به طور
معمول در ايران چند روز كاري طول مي
كشد . |
|
| معمولا
تسويه حساب در بين شعب مختلف يك بانك
از طريق يك حساب به نام حساب مركز صورت
پذيرفته و با انتقال وجوه به اين حساب
، وجوه جابجا مي شوند.بانك ها براي
تسهيل امر تسويه حساب در بين خود
اقدام به افتتاح حساب جاري نزد بانكي
در ديگر بانك ها مي كنند اين طريق ساده
ترين روش براي تسويه حساب در دو بانك
متفاوت است . |
|
| انواع
نظام هاي تسويه و پرداخت
|
|
| در
نظام حسابداري هر تراكنش به طور كاملا
مستقل و جداگانه ثبت شده ودر محاسبات
منظور مي گردد . اگر با كمي اغماض هر
تراكنش را نوعي معامله و ثبت حساب ها
را نوعي تسويه فرض كنيم ، مي توان
عنوان داشت كه عمل تسويه حساب همواره
فرآيندي ناخالص و بلادرنگ است . پياده
سازي و استفاده از يك نظام ناخالص بلا
درنگ يك آرمان است و با پيشرفت دانش و
فن آوري خصوصا در زمينه كامپيوتر و
مخابرات دستيابي به اين آرمان امكان
پذير بوده است . نظام هاي تسويه و
پرداخت موجود در دنيا را مي توان به
ترتيب ذيل طبقه بندي كرد. |
|
| نظام
تسويه خالص بلادرنگ |
- |
|
| نظام
تسويه خالص |
- |
|
| نظام
تسويه اتاق پاياپاي |
- |
|
| |
|
| نظام
تسويه ناخالص بلادرنگ |
|
| پياده
سازي و استفاده ازاين نظام كارآمد
مستلزم نظام منسجم اطلاعات مديريت و
بهره گيري از خدمات كامپيوتري و شبكه
هاي مطمئن است .در اين نظام كليه بانك
ها در يكديگر داراي حساب جاري نزد
بانكي هستند ودر صورت انتقال وجوه بين
بانكي ، حساب ها در هر كدام از بانك ها
به صورت معكوس ثبت مي شوند. |
|
| در
اين نظام كليه منافع زماني پول صرفا
در اختيار صاحب آن است ولي پياده سازي
آن نيز مستلزم سرمايه گذاري شبكه
بانكي در سيستم هاي مكانيزه و مرتبط
با يكديگر است . در اين نظام كليه
پرداخت ها صرفا پرداخت هاي همان روز
بوده ودر لحظه صدور دستور پرداخت مي
بايد حساب موجودي كافي داشته و يا از
طريق مقتضي تامين مالي شود ودر همان
لحظه وجوه به حساب ذينفع انتقال مي
يابد. |
|
| اين
نظام داراي كمترين ريسك عملياتي است
ولي در بعضي از موارد نظير مورد ذيل
دچار اشكال مي شود.اگر حداقل سه بانك
به صورت چرخشي به يكديگر مبلغي را
تعهد پرداخت داشته و هيچ كدام موجودي
كافي نداشته باشند و هر كدام منتظر در
يافت از ديگري باشد تاتعهد خودرا
پرداخت نمايد ، امكان پرداخت براي هيچ
كس وجودنخواهد داشت و نهايتا موجب
خواهد شد كه بخشي از نظام پرداخت دچار
خدشه شود.به چنين وضعيتي اصطلاح شبكه
قفل شده اطلاق مي گردد. |
|
| |
|
| نظام
تسويه خالص |
|
| در
اين روش عمل تسويه در پايان زمان كاري
مشخص انجام مي شود و متعاملان بعداز
اتمام زمان قانوني به تهاير حساب
پرداخته و مانده خالص آنها را به
يكديگر پرداخت يا دريافت مي كنند.كليه
تراكنش ها در حساب هاي نزد بانكي ثبت
شده خالص عمليات در حساب تسويه گر
نظير بانك مركزي اعمال مي شود . اين
روش به دليل تعداد تراكنش هاي كمتر در
نظام هاي غيره مكانيزه و يا نيمه
مكانيزه داراي مزيت بيشتري است ولي به
دليل آن كه عمل تسويه تا پايان زمان
كاري به تاخير مي افتد داراي ريسك
عملياتي زيادي است زيرا ممكن است در
پايان حداقل يكي از متعاملان توان
پرداخت تعدادت خودرا نداشته باشد. |
|
| |
|
| نظام
تسويه اتاق پاياپاي |
|
| در
اين نظام كليه عمليات دريافت و پرداخت
به حساب اتاق ، كارسازي شده ودر پايان
وقت كاري ، مانده خالص به اتاق پرداخت
و يا دريافت مي شود.مهمترين ويژگي اين
نظام در آن است كه حساب اتاق ، كارسازي
شده ودر پايان وقت كاري ، مانده خالص
به اتاق پرداخت و يا در يافت مي شود . |
|
| مهمترين
ويژگي اين نظام در آن است كه حساب اتاق
در پايان وقت كاري صفر شده و
بانك ها نيازي به سپرده گذاري در
حساب اتاق را ندارند. اين روش مبتني بر
تهاتر اسناد كاغذي بوده و بيشتر به
تسويه چك ها و حواله ها مي پردازد و
قابليت تسويه پول الكترونيكي را
ندارد . هزينه پياده سازي و اجرا اين
نظام ها كمتر بوده و با توجه به نياز
كمتر به سيستم مكانيزه به سرعت آماده
به كار مي شود. |
|
| |
|
| عناصر
اساسي فرآيند تسويه و پرداخت |
|
| وجود
روشي براي اعطاي اختيار در پرداخت كه
از طريق آن پراخت كننده به بانك اجازه
مي دهد وجوه را منتقل نمايد. |
|
| وجوه
روشي جهت انتقال و پردازش دستورات
پرداخت بين بانكي |
|
| وجوه
روشي براي تسويه بين بانكي جهت جبران
وجوه بانك پرداخت كننده كه معمولا از
طريق رابطه مستقيم يا به وسيله
استفاده از حساب هايي نزد واسطه ( بانك
مركزي) صورت مي پذيرد. |
|
| |
|
|
منبع:
ماهنامه تجارت الكترونيك |
|
| |
|
|
صفحه
قبلي |
|
