اتوماسيون سيستم بانكي دستاوردها، مشكلات

پيدايش روش ها و ابزارهاي نوين بانكي در جهان از يك سو و رخداد كاغذبازي، مشكلات و كندي تراكنش هاي مالي در بانكها از سوي ديگر، نياز به پياده سازي روش هاي نوين بانكداري در كشور را آشكار ساخته است.

اما بي گمان، بر پايي بانكداري الكترونيكي در كشور با مشكلات و اختلافات بسيار همراه خواهد بود. در اين نوشتار به مسايل و مشكلاتي كه در ره پياده سازي بانكداري الكترونيكي در كشور پيش آمده يا خواهد آمد، پرداخته شده، كوشش مي گردد تا راهكاري براي رويارويي با آن ها ارايه شود.

پيش گفتار

وظيفه سيستم بانكي، ساده سازي مبادلات پولي مورد نياز اقتصاد و اجراي سياست هاي پولي كشور است. كارايي اين سيستم نقش به سزايي در موفقيت طرح هاي اقتصادي كشور دارد و بنابراين، مسوولان اقتصادي و بانكي هر كشور به آن توجهي ويژه دارند.

بهينه سازي كاركرد اين سيستم در كشور ما، به نخستين طراحي – با هدف بهينه سازي روش ها و اتوماسيون جامع – در بانك ها انجاميد. مجمع عمومي بانك ها با تصويب كليات طرح، مشاور اجرايي رياست ل بانك مركزي را – كه ارايه دهنده طرح بود – مسوول اجراي طرح كرد. تلاش پيگير در اين زمينه، از سال 1372 با ايجاد سازمان اجرايي طرح آغاز و همچنان ادامه دارد.

دستاوردهاي طرح جامع

مجري طرح، همزمان در 3 محور زماني به شرح زير كار كرده است:

1-     كارهاي آني (كوتاه مدت)

شامل پروژه هايي كه بايد – براي رفع مشكلات موجود بر سر راه اجراي برخي سياست هاي اقتصادي و سياست هاي پولي – به سرعت اجرا مي شد.

الف- پژوهش و بهينه سازي روش هاي كنوني

اين پروژه براي بهبود روش ها و حذف كارهاي اضافي كار و جايگزيني شيوه هاي مرسوم با روش هاي ساده تر و طراحي و تدوين فرم ها و اسناد لازم انجام گرفت. اين كار با صرف بيش از 25 هزار نفر / ساعت – با مشاركت زبده ترين متخصصان بانكي از همه بانك هاي كشور – در مدت 2 سال انجام پذيرفت.

حاصل اين تلاش ها در گزارش هايي با عنوان عمومي «گردش بهينه عمليات» تدوين شد و از طريق مديريت نظارت بر امور بانك هاي بانك مركزي، براي اجرا به بانك ها ابلاغ گرديد.

ب- اتصال سيستم بانكي به شبكه جهاني سوييفت

با كنار گذاشتن تلكس از سيستم ارتباطات ميان بانكي و ايجاد شبكه جهاني سوييفت براي ارتباطات ميان بانك ها، اتصال سيستم بانكي به اين شبكه از نيازهاي ادامه ارتباطات بود.

اين پروژه ايجاد مركز اتصال به شبكه سوييفت، شامل ارزيابي و گزينش سخت افزار و نرم افزار، نصب و راه اندازي مركز و آموزش كاربران بود. اين پروژه در زماني كمتر از يك سال به پايان رسيد و بانك هاي بزرگ كشور از پايان سال 72 در حال بهره برداري از آن هستند.

پ- اتوماسيون بورس اوراق بهادار تهران

با آغاز تشديد كارهاي بورس و دوران سازندگي، اتوماسيون فعاليت هاي بورس – براي رسيدن به اهداف مطرح شده در آن – به صورت يك الزام نشان داده شد.

اين پروژه با آغاز فعاليت سازمان اجرايي طرح آغاز و در مدت 2 سال، با آغاز بهره برداري از سيستم اتوماسيون اجرا شده بورس در آغاز سال 74 به نتيجه رسيد.

در گام هاي بعدي، اتصال مراكز كارگزاري بورس در مراكز استان ها به مركز تهران براي انجام معاملات از راه دور مورد توجه قرار گرفت، كه تاكنون برخي از اين مراكز به مركز تهران متصل شده است و برابر با برنامه، گسترش آن به ديگر دفتر هاي كارگزاري بورس در سطح كشور در جريان است.

2-     اقدامات زير بنايي (ميان مدت)

شامل پروژه ها و فعاليت هايي كه براي ايجاد زمينه، زيربنا و تهيه اجزاي مورد نياز براي اجرا و پياده سازي طرح جامع نياز بود.

الف- ترويج فرهنگ جامع نگري

اجراي پيروزمندانه هر طرح و پروژه اي. نيازمند آشنايي و پذيرش نسبي دست اندركاران آن با مباني و كاركردهاي طرح است. هر چه دامنه فراگيري طرح گسترده تر باشد، تلاشي بيشتر را براي توجيه افراد از سطوح مديريت تا صف مي طلبد.

فعاليت در اين زمينه با پايان نخستين پژوهش هاي طرح و روشن شدن چارچوب هاي نظري آن آغاز گرديد. تا يان زمان، توضيح و تشريح طرح جامع در نشست هاي بسيار در بانك ها (مديران عالي و مياني و مسوولان و كارشناسان ادارات رايانه) انجام شده و همچنان ادامه دارد.

همچنين اهداف طرح براي بخش هاي متفاوت تشكيلات سياست گذار اقتصاد كشور، سازمان هاي دولتي فعال در زمينه سياست انفورماتيك، ارگان هاي رسمي علاقمند به طرح و شركت هاي بزرگ رايانه – به طور مفصل – تشريح شده است و همچنان ادامه دارد.

خوشبختانه اين فعاليت بزرگ فرهنگي، در بسياري از موارد باعث جلب توجه دست اندركاران به عناصر لازم براي جامع نگري در اجراي طرح هاي اتوماسيون شده است و آثار آن را – در جهت گيري بانك ها به عنوان كارفرما و شركت هاي بزرگ به عنوان پيمانكار – به آساني مي توان ديد.

ب- ايجاد شبكه مخابراتي ويژه طرح جامع

پژوهش هاي آغاز شده در زمينه طرح جامع – از آغاز كار – نشانگر حساسيت بالاي امكانات مخابراتي ايمن و استوار بود، زيرا در نبود چنين شبكه اي، اتوماسيون جامع سيستم بانكي قابل اجرا نيست. بررسي هاي كارشناسان مخابراتي طرح – كه از مديران و كارشناسان برجسته مخابراتي كشو بودند – نياز به ايجاد شبكه مخابراتي اختصاصي را – به عنوان زيربناي مخابراتي طرح جامع – به اثبات رسانيد.

به دنبال كسب تاييد رياست جمهوري وقت و مجمع عمومي بانك ها و ادامه پژوهش ها – با در نظر گرفتن شرايط كشور از ديدگاه جغرافيايي و زيربنايي مخابراتي و ارزيابي تكنولوژي قابل دسترسي و توجيهات اقتصادي – سيستم مخابراتي ماهواره اي وي ست به عنوان شبكه مناسب اختصاصي بانكي برگزيده شد.

با تامين تجهيزات و نصب و راه اندازي آن، اين شبكه مخابراتي از زمستان سال 73 به كار افتاده، تاكنون بيش از 840 پايانه در بانك هاي كشور نصب و از بيش از 560 پايانه بهره برداري شده گرفته است.

پ- تامين نرم افزارهاي مورد نياز

تامين نرم افزارهاي بانكي با توانايي هاي فناوري ها نوين بانكي و توسعه پذيري، كارايي و اجرا پذير بودن بر روي سكوهاي سخت افزاري قابل دسترسي، از ضروريات اجرايي طرح جامع اتوماسيون است.

از سال 1372 كار در اين زمينه آغاز و تاكنون نرم افزارهاي پيشرفته بانكداري خرد، خدمات كارت، مديريت مالي و تلفن بانك، تامين و آماده شده است. دقت در طراحي اين نرم افزارها به صورتي كه قابل اتصال و يكپارچه سازي با هم بوده، در پايان به صورت يكپارچه عمليات بانك را پوشش دهند، اولويتي بالا در اين روند داشته است.

با اجراي اين طرح، جامع وابستگي مشتري به يك شعبه بانك از ميان رفته و مشتري مي تواند همه خدمات دلخواه خود را از همه شعبه هاي بانك – مستقل از جاي گشايش حساب – به صورت لحظه اي و يكسان دريافت كند. همه نقل و انتقالات ميان حساب ها (از جمله حواله ها) به صورت لحظه اي صورت گرفته، تاخيرات كنوني ناشي از حركت فيزيكي سند ميان شعبه ها و واحدهاي بانك به طور كامل حذف مي گردد.

به كارگيري خدمات كارت، ارايه خدمات بانكي به مشتريان را در ساعات غيراداري (24 ساعته) و از بيرون شعبه را امكان پذير مي سازد.

اين توانايي ها، نياز مشتري به دريافت و انتقال وجه نقد را كاهشي چشمگير داده، به دليل دسترسي به خدمات بانكي، از بسياري از سفرهاي درون شهري مي كاهد.

فراهم آوري سريع اطلاعات، مديران و مسوولان بانك را توانمند مي سازد تا به طور لحظه اي از عملكرد بانك آگاه شوند و تصميمات درست را به موقع اخذ و ابلاغ كنند.

عملكرد لحظه اي سيستم ها، اعمال كنترل هاي دقيق و يكسان بر روي همه واحدهاي عملياتي بانك را ممكن ساخته و از اشتباهات و تخلفات احتمالي در اندازه اي بسيار بيش از گذشته جلوگيري مي كند.

ت- توليد تجهيزات و پشتيباني

با توجه به نيازهاي سخت افزاري لازم براي اجراي طرح جامع و نياز به كاهش هر چه بيشتر وابستگي در تامين اين تجهيزات به خارجي از كشور، سازمان اجرايي طرح، به طور جدي در اين زمينه ها كوشش كرده است؛ به گونه اي كه هم اكنون آنتن بشقابي وي ست و فيدهورن آن به توليد صنعتي رسيده است. توليد انواع كامپيوتر (ايستگاه هاي كاري، سرور) ، چاپگرهاي بانكي و دستگاه هاي نقطه فروش (POS) به صورت انبوه انجام پذيرفته و در اختيار بانك هاي درخواست كننده قرار داده شده است. براي نخستين بار در كشور دو دستگاه از نيرومندترين كامپيوترهاي بزرگ (آي بي ام 900/ES) به صورت قطعات جدا وارد شده و همه فعاليت هاي ساخت، آزمون و نصب و راه اندازي آنها توسط كارشناسان زبده سازمان اجرايي به انجام رسيده است.

بخش پژوهش سازمان اجرايي طراحي، ساخت ودر پايان انبوه تجهيزات مورد نياز را به طور جدي دنبال مي كند. بخشي از توليدات ناشي از اين فعاليت ها به مرحله بهره برداري رسيده و اين روند نيز ادامه دارد.

صفحه بعدي